prof. dr hab. Ewa Kołodziejek

Kilka słów o sobie

Witam Państwa na swojej stronie.

Jestem profesorką nauk humanistycznych, pracuję w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego.

Prowadzę wykłady i konwersatoria z lingwistyki kulturowej, kultury języka polskiego, ortografii i interpunkcji, poprawnej polszczyzny w praktyce.

Jestem autorką trzech monografii naukowych:

Gwara środowiskowa marynarzy na tle subkultury marynarskiej (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1994)
Człowiek i świat w języku subkultur (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2005, wyd. II zmienione 2015)
Nowe, nowsze, najnowsze. O zmianach we współczesnej polszczyźnie (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2019)

i współautorką monografii:

Młode słowa (obraz świata, kreacje, konteksty), (współaut: Bartek Chaciński, Marek Łaziński, Anna Wileczek), Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2023

Jestem wiceprzewodniczącą Rady Języka Polskiego, przewodniczącą Zespołu Retoryki i Komunikacji Publicznej RJP, członkinią Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, Komisji Socjolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, przewodniczącą szczecińskiego oddziału Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego.

Istotnym obszarem mojej aktywności zawodowej jest popularyzacja wiedzy i edukacja językowa Polaków. Jako pełnomocniczka Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego ds. prostego języka i współautorka standardu prostego języka https://usz.edu.pl/prosty-jezyk-na-us/ prowadzę szkolenia z upraszczania tekstów specjalistycznych i urzędowych.

Prowadzę też warsztaty z poprawnej polszczyzny dla różnych grup zawodowych.

Jestem autorką felietonów prasowych z cyklu Językowa corrida zamieszczanych od 1991 r. w magazynie "Kuriera Szczecińskiego". Za działalność edukacyjną zostałam wyróżniona tytułem Szczecinianka Roku 2015.

Wymiernym efektem działalności popularyzatorskiej są zbiory felietonów poświęconych poprawnej polszczyźnie:

Językowa corrida. Jak mówić i pisać poprawnie. Poradnik dla całej rodziny (Szczecin 1995)
Językowa corrida 2, czyli walki z bykami ciąg dalszy (Szczecin 1999)
Licz się ze słowami... Językowa corrida 3 (Szczecin 2003)
Walczymy z bykami. Poradnik językowy PWN (Warszawa 2010, wydanie II zmienione 2023)
Potyczki z polszczyzną. Poradnik językowy PWN (Warszawa 2019)

W Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego prowadzę internetową poradnię językową - poradnia.jezykowa@usz.edu.pl. Świadectwem wieloletniej działalności poradni jest współautorska publikacja (z Marią Kabatą i Rafałem Sidorowiczem):

E-porady językowe (Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2009)

1 stycznia 2025 r. objęłam kierownictwo poradni językowej PWN, którą prowadzę wraz z Rafałem Sidorowiczem https://sjp.pwn.pl/poradnia.

Od ponad 30 lat opiekuję się studenckim naukowym Kołem Młodych Językoznawców. Jego członkinie i członkowie rejestrują przeobrażenia współczesnej polszczyzny, zbierają nowe słownictwo, piszą referaty wygłaszane na ogólnopolskich konferencjach studenckich, uczestniczą w obozach naukowych w różnych regionach Polski.
Pod moją redakcją ukazało się sześć Zeszytów Studenckich Prac Naukowych Koła Młodych Językoznawców.
Osiągnięciem Koła jest pierwsze na szczecińskiej polonistyce językoznawcze czasopismo studenckie Wyjątek.

Z myślą o swoich studentach napisałam podręcznik:

Poprawna polszczyzna w praktyce. Poradnik dla tych, którzy chcą dobrze mówić i pisać po polsku (Szczecin 1998, wyd. II poprawione 2002).

Doświadczenie zdobyte w wieloletniej działalności edukacyjnej, poradniczej i dydaktycznej wykorzystuję w praktyce, sporządzając różnego typu opinie i ekspertyzy językowe.

Ostatnie publikacje

Poradnik językowy

Od 1 stycznia 2026 roku wchodzi w życie 11 zmian w polskiej ortografii, dotyczących m.in. pisowni łącznej i rozdzielnej oraz użycia wielkich liter. Zostały one opracowane przez Radę Języka Polskiego na podstawie obserwacji współczesnego uzusu językowego. Nowe reguły nie wprowadzają rewolucji, lecz porządkują i upraszczają dotychczasowe zasady, eliminując niejednoznaczności i trudne wyjątki. Prezentowany słownik koncentruje się na słownictwie ilustrującym wprowadzone zmiany i ma pomóc użytkownikom w świadomym, swobodnym posługiwaniu się językiem w nowej, bardziej przejrzystej rzeczywistości ortograficznej.

zobacz więcej

Monografia

Praca czworga autorów jest próbą analizy ogromnej bazy danych zgromadzonej w latach 2016–2022 (zestawianie danych i analizy statystyczne wykonała Katarzyna Janus-Kwiatkowska), z myślą o wnioskach natury ogólnej. Książka bynajmniej nie pretenduje do całościowego opisu języka i kultury współczesnej młodzieży.

zobacz więcej

Językowa corrida

Jak mówić i pisać poprawnie. Poradnik dla całej rodziny

Prużyć i prażyć

Są takie dni w roku, gdy szczególnie skupiamy się na przygotowywaniu odświętnego jedzenia. Czasem też wydobywamy z zakamarków stare przepisy, by przypomnieć potrawy, które niegdyś gościły na świątecznym stole. A z nimi dawno nieużywane słowa.

Wyrazem, które w mojej rodzinie wywołało pokoleniową dyskusję, jest czasownik prużyć. Gdy po pieczeniu szarlotki zostało trochę obranych jabłek, postanowiłam je uprużyć na konfiturę jabłkową, bo tak się w naszej rodzinnej tradycji robiło. Chyba uprażyć – poprawiła mnie córka. No jednak nie – odparłam, bo nie chcę ich ‘piec, przypiekać, suszyć, palić na ogniu, grzać i skwarzyć’ – jak definiują słowniki czasownik prażyć. Chcę je uprużyć, a więc ‘powoli, z niewielką ilością wody, poddawać działaniu niezbyt wysokiej temperatury’. Można tak prużyć ryż, można kaszę, można cebulkę. O uprużonej cebulce znalazłam w internecie ciekawą wypowiedź: „Cebulka z patelni, delikatnie przysmażona na maśle, z dodatkiem soli i pieprzu. Z nieznanych mi przyczyn na takową mówi się upróżona (nie jestem pewien ortografii). Sformułowanie pochodzi od babci ze wschodu. Z drugiej strony, ostatnio spotkałem się z tym słowem w Poznaniu i zastanowiło mnie, może to jednak polskie wyrażenie? Upróżyć? Uprużyć?”.

Intuicja internauty nie zawiodła. Prużyć ma prawdopodobnie pochodzenie wschodnie, ukraińskie, ale się zadomowiło w polszczyźnie. Dodałabym – w dawnej polszczyźnie, choć swój język za dawny nie uważam. W niektórych słownikach prużyć było jednak utożsamiane z prażyć z powodu bliskości znaczeń. Tę bliskość potwierdzają cytaty ilustrujące słowo prażyć notowane we współczesnym „Wielkim słowniku języka polskiego” PAN: „Przeznaczoną do sosu mąkę prażymy z olejem, następnie zasmażkę rozprowadzamy wodą”; „…na chodniku leżą rozdeptane chorągiewki i strzępy balonów, torebki po prażonej kukurydzy”. No przecież prażona kukurydza to nie ta sama czynność co uprużona cebulka, czyż nie?

czytaj więcej